De hoofdschakelaar is het onderdeel in de groepenkast waarmee je de hele installatie in één handeling spanningsloos maakt. Alle groepen, aardlekschakelaars en automaten zitten erachter. Zet je de hendel om, dan is alles achter de schakelaar vrij van spanning, zodat een installateur veilig kan werken of een storing kan opsporen.
Welke hoofdschakelaar in een meterkast hoort, bepaal je niet op basis van je verbruik of het aantal groepen, maar op basis van je aansluitwaarde: het aantal fasen en de ampère van de aansluiting die de netbeheerder levert. Een 1-fase aansluiting vraagt een 2-polige hoofdschakelaar, een 3-fase aansluiting een 4-polige. De ampèrewaarde moet minimaal gelijk zijn aan die van de aansluiting.
Technisch is een hoofdschakelaar een lastscheider (norm IEC 60947-3). Hij kan onder belasting schakelen, maar hij beveiligt niet. Dat is het grootste verschil met een installatieautomaat of aardlekschakelaar, en de reden dat de keuze eigenlijk eenvoudig is: er hoeft geen karakteristiek of aanspreekstroom gekozen te worden, alleen polen en ampère.
Hieronder lees je hoe je bepaalt welke aansluiting je hebt, welke hoofdschakelaar bij welke aansluitwaarde hoort (inclusief de minimale kabeldikte tussen kWh-meter en hoofdschakelaar), waarom 3P+N en 4P op hetzelfde neerkomen en wat er verandert als je verzwaart naar 3-fase. Met de keuzehulp heb je je antwoord in twee klikken.
Hij scheidt, maar hij beveiligt niet
Een hoofdschakelaar heeft geen thermische of magnetische uitschakeling en geen lekstroomdetectie. Hij onderbreekt alle fasen en de nul tegelijk, en dat is alles. De beveiliging tegen overbelasting en kortsluiting komt van de hoofdzekeringen van de netbeheerder en van de installatieautomaten per groep. De bescherming tegen lekstroom komt van de aardlekschakelaars of aardlekautomaten.
Het schakelvermogen van een hoofdschakelaar is daarop afgestemd. De modulaire lastscheiders die in woningen en kleine bedrijfspanden worden gebruikt, zoals de Chint NH4-125 en de Noark Ex9I125, zijn uitgevoerd in gebruikscategorie AC-22A: geschikt om een gemengde belasting (weerstand en een beetje inductief) onder spanning in en uit te schakelen. Je kunt de installatie dus uitzetten terwijl er apparaten aan staan.
Daarmee is ook de verwarring rond de term MCCB te verklaren. Een MCCB (moulded case circuit breaker) is een vermogensautomaat volgens IEC 60947-2, met een eigen uitschakeling bij overstroom. Die wordt in zwaardere installaties soms als hoofdschakelaar ingezet, maar een gewone hoofdschakelaar in een woninggroepenkast is geen MCCB.
Waarom een hoofdschakelaar verplicht is
NEN 1010 schrijft voor dat elke schakel- en verdeelinrichting met één handeling vrij te schakelen moet zijn. De hoofdzekeringen van de netbeheerder tellen daarvoor niet mee: die zijn verzegeld en niet bedoeld om de installatie mee te schakelen. Een combinatie van losse aardlekschakelaars telt ook niet als hoofdschakelaar. In nieuwe installaties zit hij er daarom altijd in. In oudere meterkasten ontbreekt hij soms nog. Ga je iets wijzigen in de meterkast, zoals verzwaren of de groepenkast vervangen, dan moet er een passende hoofdschakelaar in.
Eerst je aansluitwaarde, dan de schakelaar
Voordat je een hoofdschakelaar kiest, moet je weten welke aansluiting er ligt. Dat zie je op een paar manieren:
- Hoofdzekeringen bij de meter. Eén hoofdzekering betekent 1-fase, drie hoofdzekeringen betekent 3-fase. De ampèrewaarde staat op de zekering of de zekeringhouder.
- De kWh-meter. Staat er 3x230/400V (of 380V/400V) op de meter, dan heb je 3-fase. Staat er alleen 230V zonder "3x", dan heb je 1-fase.
- De bestaande hoofdschakelaar. Een 4-polige schakelaar (vier modules breed) hoort bij 3-fase, een 2-polige bij 1-fase. Let op: dit zegt alleen iets als de schakelaar ooit correct is gekozen.
- Je energierekening of de klantomgeving van je netbeheerder. Daar staat de aansluitwaarde letterlijk, bijvoorbeeld "3x25A".
Met die aansluitwaarde lees je de hoofdschakelaar af. De minimumwaarden hieronder zijn de eisen die Liander en Enexis stellen. Hoger mag altijd, lager nooit: een 63A-schakelaar op een 3x25A-aansluiting is prima, want de hoofdzekering van de netbeheerder begrenst de stroom toch. De kabeldikte is de minimale doorsnede van de verbinding tussen kWh-meter en hoofdschakelaar volgens de montagevoorwaarden van Liander. Controleer bij een andere netbeheerder altijd diens eigen voorwaarden.
1x25A, 1x35A of 1x40A
Oudere woningen, appartementen zonder zware verbruikers. Nieuwe aanvragen zijn bij Liander alleen nog 1x40A.
2-polig (1P+N), minimaal 40A
Kabel meter naar schakelaar: 4 mm² tot 25A, 6 mm² daarboven
3x25A
De standaardaansluiting in nieuwbouw en de meest gekozen verzwaring voor inductie, warmtepomp of laadpaal.
4-polig (3P+N), minimaal 40A
Kabel meter naar schakelaar: minimaal 4 mm²
3x35A of 3x40A
Woningen met laadpaal, warmtepomp én inductie, of een thuisbatterij. Voor de meeste huishoudens is 3x40A genoeg.
4-polig (3P+N), minimaal 40A
Kabel meter naar schakelaar: minimaal 6 mm²
3x50A of 3x63A
Grote woningen, woon-werkpanden, kleine bedrijven met meerdere laadpunten of krachtstroomgroepen.
4-polig (3P+N), minimaal 63A
Kabel meter naar schakelaar: 6 mm² tot 3x50A, 10 mm² tot 3x63A
3x80A
De grens van kleinverbruik. Zwaarder dan 3x80A valt onder grootverbruik, met een eigen aansluittraject.
4-polig (3P+N), minimaal 80A
Kabel meter naar schakelaar: minimaal 16 mm²
Aantal polen volgt de fasen, ampère volgt de aansluiting
Twijfel je tussen twee waarden, neem dan de hogere. Een zwaardere hoofdschakelaar kost een paar euro meer en voorkomt dat je hem bij een volgende verzwaring opnieuw moet vervangen.
De verbinding tussen meter en hoofdschakelaar valt aan de installatiezijde van de meter. Volgens Liander mag een erkend installateur die draad aanbrengen of vervangen. In de praktijk sluit de monteur van de netbeheerder bij een nieuwe meter of verzwaring vaak zelf de draden van de meter naar de hoofdschakelaar aan. De klemmen van een Chint NH4-125 nemen draad tot 50 mm² op, dus ook bij 3x80A is er ruimte genoeg.
Keuzehulp: welke hoofdschakelaar past bij jouw aansluiting?
Kies je aansluitwaarde. Weet je die niet, kijk dan op je energierekening of tel de hoofdzekeringen bij de meter.
3P+N of 4P: dezelfde schakelaar, een andere naam
Wie verschillende merken naast elkaar legt, ziet voor 3-fase twee benamingen. Chint en Noark noemen hun schakelaar 4-polig (4P). ABB en Eaton spreken van 3-polig+nul (3P+N). Functioneel is dat hetzelfde: drie fasen en de nul worden tegelijk geschakeld. Voor 1-fase geldt hetzelfde met 2P tegenover 1P+N.
Belangrijk is dat de nul altijd mee geschakeld wordt. Een 3-polige schakelaar zonder nul is geen geschikte hoofdschakelaar voor een woninginstallatie, en een 2-polige schakelaar in een 3-fase kast schakelt maar één fase vrij. Beide kom je in oudere of zelf aangepaste meterkasten nog weleens tegen.
Qua ruimte: een 2-polige hoofdschakelaar neemt doorgaans twee modules op de DIN-rail in beslag, een 4-polige vier. Houd daar rekening mee als je een bestaande 1-fase kast wilt ombouwen. Lees in groepenkast uitbreiden: past de extra groep er nog in? hoe je nagaat of er genoeg ruimte is.
Verzwaren naar 3-fase: eerst de schakelaar, dan de aanvraag
Bij een verzwaring van 1-fase naar 3-fase, of van 3x25A naar een hogere waarde, controleert de monteur van de netbeheerder of er een passende hoofdschakelaar aanwezig is. Liander, Enexis en Stedin vragen alle drie om die schakelaar vóór het bezoek te laten plaatsen. De volgorde ziet er zo uit:
Na de verzwaring verandert ook de aardlekbeveiliging: een 3-fase groep voor een laadpaal of kookplaat vraagt een 4-polige aardlekautomaat of aardlekschakelaar. Hoe je die kiest lees je in welke aardlekbeveiliging heb je nodig voor krachtstroom? Komt er een laadpaal, warmtepomp of omvormer bij, kijk dan ook of daar een werkschakelaar bij hoort. Die schakelt één apparaat vrij, de hoofdschakelaar de hele installatie.
Veelgestelde vragen over de hoofdschakelaar
De vragen die we aan de balie en telefoon het vaakst krijgen.
Een gewone hoofdschakelaar is een lastscheider en valt niet vanzelf uit, want hij heeft geen beveiliging tegen overbelasting of lekstroom. Is alles zonder stroom, dan is vrijwel altijd een aardlekschakelaar afgeschakeld, is een hoofdzekering van de netbeheerder doorgebrand of is er een storing in het net. Alleen als er een hoofdautomaat of aardlek-hoofdschakelaar is geplaatst, kan die zelf uitschakelen. Zoek je de oorzaak van een afschakelende aardlek, lees dan aardlekschakelaar valt steeds uit.
Ja. De ampèrewaarde van de hoofdschakelaar moet minimaal gelijk zijn aan je aansluitwaarde, hoger mag altijd. De hoofdzekering van de netbeheerder begrenst de stroom. Een zwaardere schakelaar is vooral handig als je later wilt verzwaren naar 3x50A of meer.
De drie fasen (L1, L2, L3) en de nul (N) gaan elk naar hun eigen, gemarkeerde pool. Bij de meeste modellen zit de nul rechts, maar volg altijd de markering op de schakelaar zelf. De voeding vanaf de kWh-meter komt op de ingangsklemmen, de doorverbinding naar de aardlekschakelaars op de uitgang. Omdat de voedingszijde niet vrij te schakelen is zonder de netbeheerder, is dit werk voor een erkend installateur.
Volgens NEN 1010 hoort elke verdeelinrichting een hoofdschakelaar te hebben. In oudere meterkasten ontbreekt hij soms nog. Ga je iets wijzigen, zoals verzwaren of de groepenkast vervangen, dan moet er een passende hoofdschakelaar in. Zonder die schakelaar mag de monteur van de netbeheerder een verzwaring niet uitvoeren.
Alles achter de hoofdschakelaar wel: alle groepen, aardlekschakelaars en automaten. De kWh-meter, de hoofdzekeringen en de ingangsklemmen van de hoofdschakelaar zelf blijven onder spanning. Die kant kan alleen de netbeheerder vrijschakelen.
Dat raden we niet aan. De ingangszijde van de hoofdschakelaar staat altijd onder spanning, omdat hij direct na de verzegelde hoofdzekeringen zit. Veilig vervangen betekent dat de netbeheerder de aansluiting moet vrijschakelen. Laat het werk daarom uitvoeren door een erkend installateur.
We hebben 2- en 4-polige hoofdschakelaars van 40A tot 160A op voorraad, van Chint, Noark, ABB en Eaton. Bekijk ons assortiment hoofdschakelaars of haal ze direct af in Utrecht. Twijfel je welke bij jouw aansluiting past? Neem contact op met onze specialisten.
and then Add to Home Screen.
