Hoeveel draden passen in een buis? Buisvulling en mantelbuis berekenen

Hoeveel draden passen in een 16 of 19 mm buis?

De tabel geeft het maximale aantal VD-draden (H07V-U, vanaf 10 mm² H07V-R) per buis bij hooguit twee bochten tussen twee dozen. We rekenen met de grootste buitendiameter die de norm EN 50525 voor deze draad toestaat, zodat de uitkomst klopt voor elk merk. Een streepje betekent dat er geen twee draden in passen.

Voor een starre 16 mm buis komt dit precies overeen met de bekende tabel uit de oude NEN 1010: vijf draden van 1,5 mm², vier van 2,5 mm², drie van 4 mm² en twee van 6 mm². Bij 19 mm noemt die oude tabel vijf draden van 4 mm² en vier van 6 mm². Een moderne 3/4 inch buis is binnen 16,0 tot 16,9 mm; bij 16,7 mm kom je daarmee op 35 en 36% vulling, dus boven de regel. De rekentool zegt dan krap.

Echte draad is vaak iets dunner dan de normgrens. VD van 2,5 mm² van Nexans is 3,4 mm in plaats van 3,9 mm: daarmee komen vijf draden in een starre 16 mm buis op 31,3%. In de praktijk heb je dus soms iets meer ruimte, maar dat verschilt per merk en per rol. Soepele draad (H07V-K) is dikker; kies die apart in de rekentool.

Flexibel of star: één maat verschil

Een flexibele buis heeft dezelfde buitenmaat als een starre, maar door de ribbels is hij binnen 2 tot 3 mm kleiner. Dat scheelt ongeveer een draad per maat. Drie draden van 2,5 mm² in een flexibele 16 mm buis komen op 33,9%: krap. Vijf in een flexibele 19 mm buis 35,7%, ook krap. Twee groepen (zes draden van 2,5 mm²) passen wel in een starre 19 mm buis (32,7%).

Welke diameter mantelbuis heb je nodig?

Voor een mantelbuis in de grond is de regel strenger dan voor een installatiebuis in huis. Fränkische, de fabrikant van onze rode Kabuflex-mantelbuis, adviseert maximaal 25% vulling. Bij één kabel komt dat neer op een buis die minstens twee keer zo wijd is als de kabel. Dat is ruimer dan binnen: trajecten in de grond zijn langer en een buis in een sleuf ligt nooit helemaal recht.

Krap betekent: het lukt op een kort traject met weinig, ruime bochten, met glijmiddel. De laadpaalkolom komt uit de kabeldikte calculator, bij 3% spanningsverlies. Bij YMvK-as 4x10 verschilt de dikte per merk van 21 tot 24,3 mm; wij rekenen met de dikste.

Mantelbuis voor een laadpaal

• 11 kW met YMvK-as 4x4 mm² (ongeveer 17 mm): een mantelbuis van 40 mm is binnen 32 mm. Dat is 1,9 keer de kabel, krap. Neem 50 mm.
• 22 kW met YMvK-as 4x6 mm² (ongeveer 18 mm): 50 mm, vulgraad 20,2%.
• Lange route met YMvK-as 4x10 mm²: in 50 mm is het 36,9% (krap), neem 63 mm.
• Twee laadpalen met elk een 4x6 mm² in één buis: 63 mm (24%). Twee kabels in 50 mm (40,5%) gaat niet.

Een datakabel voor load balancing leg je in een eigen buis, niet naast de voedingskabel (zie verderop). Welke kabeldikte je nodig hebt, lees je in de grondkabel keuzehulp; hoe diep je de buis legt en hoe je hem aanlegt, staat in alles over mantelbuizen. Leg er rood waarschuwingslint boven.

Ter vergelijking: Liander en Stedin vragen voor de aansluitkabel naar de meterkast een mantelbuis van 50 mm met een buigstraal van minstens 500 mm. Liander wil daarbij één stuk buis, zonder verbindingen.

Let op het merk

Mantelbuizen met dezelfde buitenmaat verschillen binnen flink. Een Pipelife Kabelflex van 40 mm is binnen 30 mm, een Fränkische Kabuflex 32 mm. Bij 110 mm is het verschil 11 mm. De rekentool rekent met Kabuflex; heb je een ander merk, kies dan "eigen binnendiameter" en vul de maat uit de datasheet in.

Past een YMvK-kabel in een installatiebuis?

Een kabel is rond en stug, en neemt veel meer ruimte in dan de koperen aders doen vermoeden. Een YMvK 3x2,5 mm² is 11 tot 11,7 mm dik, terwijl een starre 16 mm buis binnen 13,6 mm is. Op een kort recht stuk krijg je hem er misschien door, met bochten wordt het lastig. Voor één kabel houden we aan dat de buis minstens 1,7 keer zo wijd is als de kabel (Fränkische), en onder 1,41 keer (50% vulling) noemen we het te vol.

Moet er een groep door een bestaande 16 of 19 mm buis, trek dan losse draden in plaats van een kabel: drie draden van 2,5 mm² nemen samen 36 mm² in, een YMvK 3x2,5 mm² 108 mm². Een netwerkkabel (Cat6, ongeveer 6,2 mm) past wel in 16 mm, maar alleen in een eigen buis.

Welke vulgraad mag? Norm en praktijk

De vulgraad is de ruimte die de draden en kabels innemen, gedeeld door de ruimte in de buis. Je rekent met de buitendiameter inclusief isolatie (d) en de binnendiameter van de buis (D): vulgraad = som van (π/4 × d²) gedeeld door π/4 × D². Over de grens bestaat veel verwarring. Dit is wat er werkelijk staat:

• NEN 1010 (huidig) noemt geen percentage en geen aantal. De norm eist dat draden en kabels zonder schade te trekken en te vervangen zijn, dat de buis eerst helemaal ligt voordat je trekt, dat bochten ruim genoeg zijn en dat trekpunten bereikbaar blijven.
• De 33%-regel komt uit de toelichting van de oude NEN 1010 uit 1996: de draden samen, met isolatie, minder dan 33% van de binnendoorsnede bij draden tot en met 10 mm², 40% bij dikkere. Uitgangspunt: VD-draad en hooguit twee bochten. De huidige norm noemt de regel niet meer, maar installateurs gebruiken hem nog steeds als praktijkregel.
• Fränkische adviseert voor kabels in een gladde, starre buis maximaal 35% (buis minstens 1,7 keer de kabel) en in een geribbelde mantelbuis 25% (minstens 2 keer).
• In Duitsland (DIN 18015-1) is het een derde voor losse draden en de helft voor kabels. In Engeland rekent men met 35% voor buis, in de Verenigde Staten (NEC) met 40% bij drie of meer geleiders, 31% bij twee en 53% bij één.

De rekentool gebruikt 33% en 40% voor losse draden, 35% voor kabels in installatiebuis en 25% voor alles in een mantelbuis. Tot 40% (draden), 50% (kabels) of 35% (mantelbuis) noemt hij het krap, daarboven past het niet.

Je leest ook weleens dat de binnendiameter 1,3 keer de bundel moet zijn. Daar hebben we geen bron voor gevonden. Het komt neer op bijna 60% vulling, en dat is te vol om draden zonder schade door een bocht te trekken.

Buitendiameter van kabels en draden

De diameter die de rekentool gebruikt, met daarnaast wat andere fabrikanten opgeven. We rekenen aan de veilige kant: de normgrens of het dikste merk dat we vonden. Weet je de exacte maat van jouw kabel, kies dan "eigen kabel" en vul hem in.

Bronnen: datasheets van Nexans, Eupen, Waskönig+Walter, Prysmian, Top Cable, Lapp, Excel en Hirschmann, en de grenzen uit EN 50525-2-31 (via Helukabel en Lapp). * Nexans 4 mm² is meerdraads (H07V-R).

Binnendiameter van installatiebuis en mantelbuis

De maat op een buis is de buitendiameter. Wat telt, is de binnenmaat, en die verschilt per merk en per uitvoering. Een zware, slagvaste buis heeft een dikkere wand dan een lichte.

Installatiebuis, binnendiameter in mm

Mantelbuis voor de grond, binnendiameter in mm

Bronnen: datasheets en assortimentsoverzichten van Fränkische, Pipelife, Wavin en Attema (2019 tot 2026). De productnorm voor buizen (EN IEC 61386) schrijft geen binnenmaat voor; die geeft de fabrikant op.

Bochten, lange trajecten en kabels trekken

De vulgraad is de helft van het verhaal. Bochten en lengte bepalen hoe zwaar het trekken gaat, en daarmee of de isolatie heel blijft.

• Hooguit twee bochten per trekstuk. De 33%-regel gaat uit van maximaal twee bochten van 90° tussen twee trekpunten. Meer bochten? Neem één buismaat groter of zet er een trekdoos tussen. Twee bochten van 45° tellen als één van 90°.
• Ruime bochten. Buig PVC-buis met een buigveer, met een binnenstraal van minstens drie keer de buisdiameter. Een flexibele buis van 19 mm mag niet krapper dan 90 mm, een mantelbuis van 40 tot 90 mm niet krapper dan 350 mm. Die 350 mm geldt bij 20 °C: rond 10 °C is het anderhalf keer zoveel, rond het vriespunt het dubbele.
• Lange trajecten. In Duitsland (DIN 18015-1) is de richtlijn hooguit 25 m recht of 15 m met één bocht tussen twee trekpunten. Dat is een goede maat voor binnen. Voor een mantelbuis in de grond geeft Fränkische geen vaste maximale lengte, wel het advies om altijd glijmiddel te gebruiken en na krappe bochten een trekput te plaatsen.
• Eerst de buis, dan de draden. Leg de buis helemaal tussen de trekpunten en trek pas daarna. Gebruik een trekveer of de trekdraad die in de mantelbuis zit, trek gelijkmatig en duw de draden aan de andere kant mee.
• Drie dikke kabels: let op klemmen. Drie even dikke kabels in een buis die ongeveer 2,5 tot 3 keer zo wijd is als één kabel, kunnen in een bocht naast elkaar wiggen en vastlopen. Volgens kabeltrekonderzoek van Polywater is de kans daarop bij die verhouding het grootst. Een andere buismaat, of de drie kabels getwist samen intrekken, voorkomt het.

Meerdere groepen in één buis: let op de warmte

Het oude advies "één groep per buis" staat niet in de huidige NEN 1010. Meerdere groepen door één buis mag, als alle draden geïsoleerd zijn voor de hoogste spanning in de buis (bij VD-draad altijd zo) en de fase, nul en aarde van elke groep samen in dezelfde buis lopen. Een groep verdelen over twee buizen mag niet.

Wel warmen de draden elkaar op. Daardoor mag elke groep minder stroom voeren. Voor 2,5 mm² VD-draad in buis (24 A bij één groep en 30 °C):

Bij vier groepen van 2,5 mm² in één buis mag er dus geen automaat van 16 A meer op. De factoren zijn dezelfde als in de kabeldikte calculator, die ook de omgevingstemperatuur meeneemt.

Stroom en data niet in dezelfde buis

Een netwerkkabel of coaxkabel mag alleen in dezelfde buis als stroomdraden als elke kabel geïsoleerd is voor de hoogste spanning die erin zit. Een gewone Cat6-kabel is daar niet voor gemaakt (fabrikanten noemen vaak maximaal 72 V). Leg data daarom in een eigen buis. In Duitse woningen (DIN 18015-1) is stroom en data in één buis zelfs helemaal niet toegestaan. Een aparte buis voorkomt ook storing op je netwerk.

Veelgemaakte fouten

• Rekenen met de maat op de buis. Een buis van 16 mm is binnen 11,6 tot 14,3 mm. Reken altijd met de binnendiameter.
• Rekenen met de koperdoorsnede. Een draad van 2,5 mm² neemt met isolatie bijna 12 mm² in. Tel de buitendiameter, niet de mm² op het etiket.
• Flexibele buis gebruiken met de tabel voor starre buis. Flexibel is binnen 2 tot 3 mm kleiner: reken op één draad minder.
• Een YMvK door een 16 mm buis willen trekken. Dat lukt hooguit op een kort recht stuk. Trek losse draden, of leg een ruimere buis.
• Een mantelbuis van 40 mm voor een laadpaalkabel. Een 4x6 mm² grondkabel past er net in, maar met bochten en 20 meter wordt trekken lastig. Een ruimere buis kost een paar tientjes per rol meer, opnieuw graven veel meer.
• Geen ruimte voor later. Een thuisbatterij, een tweede laadpaal of glasvezel naar de schuur: leg in de grond liever meteen een ruimere buis, of een tweede lege buis met trekdraad.